สถาปัตยกรรมที่น่าสนใจสุดล้ำ ของกรุงปารีสในยุค 2050

Vincent Callebaut สถาปนิกผู้ออกแบบผลงานด้านสถาปัตยกรรม กรุงปารีสในปี 2050 โดยออกแบบภายใต้คอนเซ็ป Smart City เมืองที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีกว่าท่ามกลางปัญหาโลกร้อนที่กำลังเผชิญอยู่ในขณะนี้ โดยเน้นพื้นที่สีเขียวไปพร้อม ๆ กับดีไซน์ทันสมัยของสถาปัตยกรรม หากพูดถึงกรุงปารีส หลายคนก็จะนึกถึงภาพของเมืองที่เต็มไปด้วยงานศิลปะ บรรยากาศโรแมนติกชวนให้อยากออกไปท่องเที่ยว หรือปลายทางของการฮันนีมูน แต่ในอนาคตภาพลักษณ์ของกรุงปารีสในปี 2050 อาจเปลี่ยนไป โดยแทนที่ด้วยความทันสมัย และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ซึ่งจะเปลี่ยนกรุงปารีสเป็น Smart City ด้วย 8 อาคารต้นแบบ พร้อมระบบที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เพื่อต่อสู้กับปัญหาโลกร้อนที่ทวีความรุนแรงมากขึ้นทุกที ซึ่งอาคารต้นแบบทั้ง 8 หลัง จะมีรูปทรงของตัวอาคารแตกต่างกันไป บ้างก็เป็นอาคารรูปภูเขา บ้างก็เป็นตึกสูงเสียดฟ้า โดยต่างก็ได้รับแรงบันดาลใจในการออกแบบมาจากธรรมชาติ อีกทั้งยังนำธรรมชาติเข้ามาส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิตมากขึ้น โดยการใช้พื้นที่สีเขียวเข้ามาช่วยรักษาอุณหภูมิ การนำน้ำเสียกลับมาใช้ใหม่ และผนังต้นไม้ที่ช่วยสร้างร่มเงา เพื่อให้คนเมืองได้สูดอากาศบริสุทธิ์ นอกจากนี้ยังวางแผนที่จะสร้างสวนสาธารณะที่จะกลายเป็นศูนย์กลางคอมมูนิตี้ไว้ด้วย

สำหรับการออกแบบของอาคารรังผึ้ง ฮันนีคอมบ์ ทาวน์เวอร์ มีความพิเศษออกไปอีกนิดหนึ่งตรงที่ ผนังของอาคารแห่งนี้สามารถเก็บสะสมพลังงานแสงอาทิตย์แล้วนำมาผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้าต่อได้ ส่วนภายในของอาคารทั้งหมดก็เป็นแบบผสมผสานระหว่างที่พักอาศัยกับแหล่งธุรกิจ นอกจากนี้คนเมืองสามารถเดินทางไปยังอาคารหรือสถานที่อื่น ๆ ได้ โดยการใช้รถสาธารณะร่วมกัน เพื่อลดปัญหาการสร้างมลภาวะในอากาศ

ทั้งนี้การนำหลักการออกแบบสถาปัตยกรรม โดยเน้นพื้นที่สีเขียวนับว่าเป็นความคิดที่ล้ำเลิศเป็นอย่างมาก เพราะทุกๆวันนี้โลกเรานั้นได้ร้อนขึ้นเรื่อยๆ ส่งผลให้เกิดภัยพิบัติต่างๆมากมาย ที่ก่อให้เกิดความเสียหายและการสูญเสียตามมา ดังนั้นหากทุกประเทศร่วมมือกันช่วยกันอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ โดยเน้นการนำสิ่งแวดล้อมมาช่วยในการแต่งเติมในพื้นที่ต่างๆ ก็จะสามารถช่วยลดภาวะโลกร้อนลงได้เช่นกัน

แนวความคิดในการออกแบบสถาปัตยกรรม หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

แนวความคิดหลัก 4 ประการ ที่นำมาใช้ในการพัฒนาแนวความคิดในการออกแบบ คือ:
1. เพื่อสร้างอาคารที่มีความยืดหยุ่นสูงในการใช้สอยและเอื้อต่อการปรับเปลี่ยน เพื่อให้การจัดแสดงงานศิลปะ เป็นไปอย่างอิสระ ภายในพื้นที่หลากหลายซึ่งมี แสง ขนาด และลักษณะแตกต่างกัน
2. เพื่อสร้างอาคารที่มีคุณลักษณะอันเหมาะสม และอิงรูปลักษณ์สถาปัตยกรรมไทย อาคารพิพิธภัณฑ์ทางศิลปะแห่งนี้ จะต้องเป็นตัวแทนอันสำคัญของวัฒนธรรมไทย มีความน่าตื่นเต้น เชื้อเชิญ ตอบสนองต่อประโยชน์ใช้สอย และต้องสะท้อนความเคลื่อนไหวของศิลปะไทยร่วมสมัย
3. อาคารนี้ถูกออกแบบให้มี พื้นที่ (Space) ภายในสูง เพื่อให้เหมาะสมกับการแสดงงานศิลปะ นอกจากนี้มีพื้นที่ใจกลางอาคาร ยังแสดงถึง เอกลักษณ์ของอาคาร ซึ่งเป็นตัวกำหนดภาพรวมของงานตกแต่งภายในทั้งหมด
4. ภายในอาคารโดยเฉพาะห้องแสดงนิทรรศการ ควรจะใช้ประโยชน์จากแสดงธรรมชาติให้มากที่สุด แต่ทั้งนี้ แสงนั้นต้องได้รับการควบคุม ชั้นบนของอาคาร ซึ่งเป็นที่ตั้งของห้องแสดงงานศิลปะได้ถูกออกแบบให้ตอบสนอง และพัฒนาแนวความคิดนี้ให้เป็นรูปธรรม

แนวความคิดในการออกแบบแสงสว่างภายใน
เนื่อง จากช่วงเวลาทำการส่วนใหญ่ของพิพิธภัณฑ์ เป็นช่วงเวลากลางวัน แสงธรรมชาติจึงมีบทบาทสำคัญในการกำหนดขอบเขตของพื้นที่แสดงงานศิลปะ และยังเอื้อประโยชน์สูงสุดในการชมงานศิลปะ แต่อย่างไรก็ตาม แสงธรรมชาติจะแปรเปลี่ยนไปตามสภาพอากาศและช่วงเวลาของปี แสงธรรมชาติสามารถนำมาใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพในส่วนแสดงงานประติมากรรม ซึ่งปริมาณแสงโดยตรงจากดวงอาทิตย์ที่เหมาะสม จะช่วยเน้นความงามของประติมากรรม ในห้องแสดงงานจิตรกรม มีความต้องการแสงธรรมชาติที่มีความสม่ำเสมอเสริมด้วยแสงไฟฟ้า

แนวความคิดในการออกแบบห้องจัดนิทรรศการ
ความยืดหยุ่น ความหลากหลาย และความน่าสนใจของห้องแสดงงานศิลปะ
ความก้าวหน้าทางสถาปัตยกรรมในปัจจุบัน ทำให้เกิดทางเลือกเพิ่มขึ้นนอกเหนือจาก “การแสดงงานภายในกล่องสี่เหลี่ยม”
สถาปัตยกรรม ที่ดีควรมีบทบาทในการเกื้อหนุนงานแสดงทางศิลปะและในขณะเดียวกันก็ทำให้เกิด ความยืดหยุ่นในการจัดแสดงและการวางผัง ห้องแสดงงานศิลปะก็ยังควรเป็นส่วนที่สามารถปรับเปลี่ยนให้เกิดความหลากหลาย ด้านพื้นที่ ลักษณะในการแสดงผลงานด้านศิลปะ

ก้าวใหม่ของการออกแบบสถาปัตยกรรมสีเขียว


แนวคิดหนึ่งของสถาปัตยกรรมในปัจจุบันคือความสอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมที่ตั้งอยู่บนฐานของการพัฒนาอย่างยั่งยืน แนวคิดดังกล่าวถูกสร้างให้เป็นรูปธรรมโดยมาร์เซล คาร์ลเบอเรอร์ สถาปนิกชาวสวิสเซอร์แลนด์วัย 66 ปีที่ทำงานในประเทศเยอรมันตั้งแต่วัยหนุ่มร่วม 10 ปีได้ใช้เทคนิคการก่อสร้างยุคเมโสโปเตเมียเพื่อสร้างสิ่งปลูกสร้างโดยการปลูกต้นไม้ โดยได้สร้างจุดประกายสถาปัตยกรรมที่มีชีวิต โดยผลงานนาม Auerworld Palace มารดาแห่งสถาปัตยกรรมที่สร้างจากต้นวิลโลว์ ในปี 1998 ที่ชานเมือง Auerstedtประเทศเยอรมัน โดยจุดเด่นของสถาปัตยกรรมมีชีวิตคือการก่อสร้างโดยใช้อาสาสมัครทุกเพศทุกวัย จึงเปรียบเสมือนการเชื่อมร้อยสังคมที่เคยห่างเหินให้กลับมาใกล้ชิด อีกทั้งยังเป็นการสร้างความรักและความหวงแหนจากสิ่งก่อสร้างที่ทำมาด้วยมือของตน จนทำให้เกิดการตกผลึกเป็นงานเฉลิมฉลองในคืนพระจันทร์เต็มดวงของคนในชุมชนที่จะมารวมตัวกันโดยไม่ต้องนัดหมายนอกจากนี้ยังมีอีกชิ้นหนึ่งที่โดดเด่นไม่แพ้กันคือ วิหารต้นวิลโลว์เป็นสถาปัตยกรรมมีชีวิตขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ถูกสร้างขึ้นเมื่อฤดูใบไม้ผลิปี ค.ศ.2001 ณ เมือง Rostock ประเทศเยอรมัน ซึ่งสถาปัตยกรรมดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์สื่อสารถึงศาสนาที่ยังมีชีวิต ซึ่งมุ่งไปที่การเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ มนุษย์ และมิติทางความเชื่อ ในปัจจุบัน สถาปัตยกรรมมีชีวิตเหล่านี้แพร่กระจายไปทั่วทั้งทวีปยุโรป ทั้ง สวีเดน เยอรมัน สวิสเซอร์แลนด์ โปแลนด์ เบลเยียม ออสเตรีย หรือแม้แต่สหรัฐอเมริกา โดยรวมแล้วมีจำนวนกว่า 70 แห่ง แม้สถาปัตยกรรมมีชีวิตจะอยู่ในห้วงยามของการทดลอง แต่ก็เปรียบเสมือนก้าวแรกของนวัตกรรมการออกแบบที่จะช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุด
ฉะนั้นในการออกแบบถาปัตยกรรมแต่ละชิ้นนั้นสถาปนิกต้องศึกษาความรู้เทคโนโลยีด้านอื่น ๆ เพิ่มเติมโดยไม่จำกัดว่าเรื่องดังกล่าวเป็นเรื่องของวิชาชีพอื่นอีกต่อไป เพราะทุกอย่างจะเข้ามาเชื่อมโยงกันในที่สุดอย่างไรก็ตาม จะต้องรำลึกไว้เสมอว่าเทคโนโลยีสมัยใหม่มิใช่สิ่งสำคัญที่สุดในการได้มาซึ่งสถาปัตยกรรมสีเขียวแท้จริงแล้วคือการผสมผสานแนวคิดอนุรักษ์นิยมเข้ากับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยที่ทุกคนต้องตระหนักว่าปัญหาโลกร้อนเป็นปัญหาที่ทุกคนในโลกนี้ต้องได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สถาปัตยกรรมในชุมชนเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมทัศนียภาพ


สถาปัตยกรรมภายในชุมชนสามารถแบ่งออกได้หลายประเภท อาทิ บ้าน สโมสร สถานประกอบการ ร้านค้า ศูนย์กลางชุมชน นอกจากนี้ยังรวมไปถึงอาคารสิ่งปลูกสร้างขนาดเล็กอื่นๆ เช่น ศาลาพักผ่อน ศาล เป็นต้น อาคารเหล่านี้มีหลายรูปแบบและลักษณะ ตามประเภทการใช้งานของอาคาร รสนิยมและรายได้ของเจ้าของบ้าน และวัสดุที่จัดหาได้ในแต่ละท้องที่ อาจเป็นอาคารไม้ อาคารปูน มีตั้งแต่ชั้นเดียว ชั้นครึ่ง หรือสองชั้น

รูปแบบของสถาปัตยกรรมในชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก นับจากในอดีต มาจนถึงปัจจุบัน แต่เดิมนั้น สถาปัตยกรรมในแต่ละท้องถิ่น จะสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาของช่าง ที่ถ่ายทอดสืบต่อกันมา ในความพยายามที่จะทำการออกแบบ และก่อสร้างอาคาร ให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม ทั้งภูมิประเทศและภูมิอากาศในพื้นที่ เกิดเอกลักษณ์เฉพาะตัว ช่วยให้เกิดการประหยัดพลังงานที่ต้องใช้ในอาคาร แต่ในปัจจุบัน เมื่อมีการผลิตวัสดุก่อสร้างที่ทันสมัยได้คราวละมากๆ ประกอบกับการขนส่งที่สะดวกสบาย สถาปนิกและวิศวกรจึงหันมาออกแบบก่อสร้างอาคาร เพื่อมุ่งเน้นที่จะเอาชนะต่อธรรมชาติ ใช้วัสดุ เทคนิค และวิธีการก่อสร้าง

การออกแบบสถาปัตยกรรมในชุมชนที่น่าอยู่อาศัย จึงต้องคำนึงถึงการสร้างสรรค์เอกลักษณ์เฉพาะตัวของพื้นที่ ด้วยการออกแบบที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม และวัฒนธรรมส่วนท้องถิ่น ส่งเสริมให้เกิดความหลากหลายทางสถาปัตยกรรมในชุมชน เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีของคนในชุมชน และเป็นการช่วยประหยัดการใช้พลังงาน อันเป็นส่วนสำคัญของการอนุลักษณ์สภาพแวดล้อมที่ดี ให้คงอยู่ต่อไป รูปแบบทางสถาปัตยกรรมของภูมิภาคที่มีอยู่เดิมที่บางครั้งถูกเรียกขานว่า สถาปัตยกรรมท้องถิ่น มักจะตอบสนองต่อปัจจัยทางวัฒนธรรม และสภาพภูมิอากาศ ผลที่ได้ คือ สถาปัตยกรรมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะพื้นที่ ซึ่งเป็นแม่แบบที่สถาปนิกควรเรียนรู้ เพื่อนำมาใช้ในการออกแบบอาคารที่พักอาศัยในชุมชน ซึ่งมีประโยชน์ทั้งในแง่ของการประหยัดพลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ และการอนุรักษ์วัฒนธรรมส่วนท้องถิ่น และสร้างบรรยากาศเฉพาะตัวของสถานที่ ทำให้มีเอกลักษณ์และน่าสนใจ การออกแบบสถาปัตยกรรม ที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม ไม่จำเป็นต้องต่อต้านการใช้เทคโนโลยี แต่ต้องได้รับการออกแบบอย่างชาญฉลาด ที่จะใช้เทคโนโลยี ในการที่จะช่วยให้อาคาร มีการใช้พลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ แทนที่จะพึ่งพาเทคโนโลยีแต่เพียงลำพัง สถาปนิกจำต้องเรียนรู้ จากบทเรียนเก่าๆ จากอดีต และปรับให้เข้ากับโลกสมัยใหม่ หลักการออกแบบขั้นพื้นฐาน

การออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่น่าอยู่อาศัย

19

การออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่น่าอยู่อาศัย มีองค์ประกอบ 3 ประการ ประกอบด้วย การออกแบบที่ช่วยให้ประหยัดพลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ การอนุรักษ์วัฒนธรรมและเอกลักษณ์ของภูมิภาค และการใช้วัสดุก่อสร้างอาคารที่เป็นมิตรต่อสภาพแวดล้อม แท้จริงแล้วการออกแบบ ที่ช่วยให้ประหยัดพลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้น มีมานานแล้วหลายร้อยปี แม้ว่ายุคแห่งความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีนั้น พึ่งจะเกิดขึ้นเป็นเวลาไม่นานมานี้เอง สถาปัตยกรรมท้องถิ่น ให้บทเรียนมากมายในการออกแบบเฉพาะสำหรับแต่ละสภาพภูมิอากาศ ยกตัวอย่างเช่น กระท่อมน้ำแข็งของชาวเอสกิโม เป็นต้น ที่ใช้วัสดุก่อสร้างอาคารที่หาได้ในท้องถิ่น คือ หิมะและน้ำแข็ง และออกแบบรูปร่างของอาคาร ที่สามารถกักเก็บความร้อนไว้ได้ดีที่สุด คือ เป็นรูปร่างโดมครึ่งวงกลม รูปแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นนี้ ถูกพัฒนามาเป็นพันๆ ปีมาแล้ว โดยชนเผ่าเอสกิโม เพื่อเป็นการรักษาตัวรอด ในสภาพภูมิอากาศที่เลวร้ายของทวีปอาร์คติก การหันทิศของอาคาร เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุด จากทิศทางของแสงอาทิตย์ ในเรื่องการรักษาระดับของอุณหภูมิในอาคาร และการให้แสงสว่างภายในอาคาร ได้รับการปฏิบัติโดยชาวอียิปต์ กรีก จีน แอซเทค อินดา และวัฒนธรรมโบราณอื่น ๆ รอบโลก

เมื่อมีความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยี และการประดิษฐ์เครื่องปรับอากาศดังเช่นในปัจจุบัน ทำให้การออกแบบอาคารประหยัดพลังงานแบบดั้งเดิมค่อยๆ เลิกใช้ไป ภาพลวงตาที่ว่าพลังงานเป็นสิ่งที่ราคาถูก และมีมากมาย ทำให้มีการใช้เทคโนโลยีเป็นปัจจัยเสริม ในงานสถาปัตยกรรม ผลก็คือ มีอาคารเป็นจำนวนมากในทุกวันนี้ ที่พึ่งพาการเอาชนะธรรมชาติด้วยเทคโนโลยี มากกว่าที่จะออกแบบให้สอดคล้องกับธรรมชาติ การออกแบบสถาปัตยกรรม ที่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม ไม่จำเป็นต้องต่อต้านการใช้เทคโนโลยี แต่ต้องได้รับการออกแบบอย่างชาญฉลาด ที่จะใช้เทคโนโลยี ในการที่จะช่วยให้อาคาร มีการใช้พลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ แทนที่จะพึ่งพาเทคโนโลยีแต่เพียงลำพัง สถาปนิกจำต้องเรียนรู้ จากบทเรียนเก่าๆ จากอดีต และปรับให้เข้ากับโลกสมัยใหม่ลักการออกแบบขั้นพื้นฐาน ที่ต้องคำนึงถึงมีดังต่อไปนี้ พิจารณาทิศทางของแสงอาทิตย์ เมื่อวางตำแหน่งของอาคารโดยทั่วไป ต้องทำการพิจารณาทิศทางของดวงอาทิตย์ มุมที่ดวงอาทิตย์ทำต่อโลกตลอดรอบปี เมื่อทำการออกแบบผนังอาคาร การกำหนดขนาดและตำแหน่งของหน้าต่าง การออกแบบแผงกันแดด และการวางผังภายในของอาคาร